🧮
Tính Toán &
Chapter 3
Tính Toán &
Chuỗi Chữ
Python là một chiếc máy tính siêu mạnh — và còn biết xử lý chữ viết nữa!
Phần 1 — Tính toán với số
7 phép toán cơ bản trong Python
Python có thể làm toán nhanh hơn máy tính bỏ túi! Đây là các phép toán bạn cần biết:
+
Cộng
5 + 3 = 8
-
Trừ
10 - 4 = 6
*
Nhân
3 * 7 = 21
/
Chia
10 / 4 = 2.5
//
Chia lấy nguyên
10 // 3 = 3
%
Chia lấy dư
10 % 3 = 1
**
Lũy thừa
2 ** 3 = 8
···
Và nhiều hơn
Sẽ học sau!
💡
// và % — hai phép toán thú vị!
10 // 3 = 3: Chia 10 kẹo cho 3 bạn, mỗi bạn được 3 cái.
10 % 3 = 1: Còn dư lại 1 cái kẹo không chia được!
10 % 3 = 1: Còn dư lại 1 cái kẹo không chia được!
Thứ tự tính toán — Giống như trong toán học!
Python tuân theo đúng thứ tự ưu tiên như bạn học ở trường: ngoặc trước → lũy thừa → nhân/chia → cộng/trừ.
# Thứ tự ưu tiên print(2 + 3 * 4) # Nhân trước: 2 + 12 = 14 print((2 + 3) * 4) # Ngoặc trước: 5 * 4 = 20 print(2 ** 10) # 2 mũ 10 = 1024 print(17 % 5) # 17 chia 5 dư 2 print(17 // 5) # 17 chia 5 được 3
14
20
1024
2
3
20
1024
2
3
Tính toán với biến — Thực tế hơn nhiều!
Thay vì gõ số cứng, lập trình viên dùng biến để code dễ đọc và tái sử dụng được:
# Tính điểm trung bình diem_toan = 8 diem_van = 7 diem_anh = 9 tong = diem_toan + diem_van + diem_anh trung_binh = tong / 3 print("Tổng điểm:", tong) print("Trung bình:", trung_binh) # Tính diện tích hình chữ nhật dai = 12 rong = 5 dien_tich = dai * rong print("Diện tích:", dien_tich, "m²")
Tổng điểm: 24
Trung bình: 8.0
Diện tích: 60 m²
Trung bình: 8.0
Diện tích: 60 m²
Cách viết tắt tiện lợi!
Thay vì
diem = diem + 5, bạn có thể viết gọn thành diem += 5. Tương tự với -=, *=, /=. Lập trình viên chuyên nghiệp hay dùng lắm!
Phần 2 — Làm việc với chuỗi chữ (String)
Chuỗi chữ — Không chỉ là văn bản bình thường!
String không chỉ lưu trữ chữ — bạn còn có thể nối, cắt, đếm, biến đổi chúng. Hãy xem những điều Python có thể làm!
📿
String = Chuỗi hạt cườm
Hãy tưởng tượng mỗi ký tự là một hạt cườm. Chuỗi chữ "Python" gồm 6 hạt cườm: P-y-t-h-o-n. Bạn có thể lấy từng hạt, đếm tổng, hoặc ghép nhiều chuỗi lại với nhau!
Nối chuỗi bằng dấu + (gọi là concatenation):
"Xin chào, "
+
"Nam!"
=
"Xin chào, Nam!"
ho = "Nguyễn" ten = "Nam" # Nối chuỗi bằng dấu + ho_ten = ho + " " + ten print(ho_ten) # Nhân chuỗi bằng dấu * print("Ha" * 3) print("-" * 20) # Độ dài chuỗi bằng len() print(len(ho_ten))
Nguyễn Nam
HaHaHa
--------------------
10
HaHaHa
--------------------
10
Các "siêu năng lực" của String
String có rất nhiều phương thức (method) — các lệnh đặc biệt giúp xử lý chữ cực kỳ tiện:
.upper()
Chuyển toàn bộ thành CHỮ HOA
"python".upper() → "PYTHON"
.lower()
Chuyển toàn bộ thành chữ thường
"PYTHON".lower() → "python"
.strip()
Xóa khoảng trắng thừa hai đầu
" hi ".strip() → "hi"
.replace()
Thay thế một đoạn chữ bằng đoạn khác
"cat".replace("c","b") → "bat"
.count()
Đếm số lần xuất hiện của ký tự/từ
"banana".count("a") → 3
.split()
Cắt chuỗi thành danh sách từ
"a b c".split() → ['a','b','c']
cau = " Học Python Rất Vui! " print(cau.strip()) print(cau.strip().lower()) print(cau.strip().upper()) print(cau.replace("Vui", "Tuyệt Vời").strip())
Học Python Rất Vui!
học python rất vui!
HỌC PYTHON RẤT VUI!
Học Python Rất Tuyệt Vời!
học python rất vui!
HỌC PYTHON RẤT VUI!
Học Python Rất Tuyệt Vời!
f-String — Cách ghép chữ thông minh nhất!
Thay vì nối chuỗi bằng dấu +, Python có cách xịn hơn: f-string. Thêm chữ f trước dấu nháy, rồi đặt biến trong { }!
ten = "Nam" tuoi = 13 diem = 9.5 # Cách cũ — khó đọc 😅 print("Bạn " + ten + " năm nay " + str(tuoi) + " tuổi") # Cách mới f-string — siêu gọn! ✨ print(f"Bạn {ten} năm nay {tuoi} tuổi") print(f"Điểm trung bình của {ten} là {diem}/10") print(f"5 x 6 = {5 * 6}") # Tính toán ngay trong {}
Bạn Nam năm nay 13 tuổi
Bạn Nam năm nay 13 tuổi
Điểm trung bình của Nam là 9.5/10
5 x 6 = 30
Bạn Nam năm nay 13 tuổi
Điểm trung bình của Nam là 9.5/10
5 x 6 = 30
🌟 f-string là cách viết hiện đại nhất — hầu hết lập trình viên Python đều dùng. Hãy tập thói quen dùng
f"..." ngay từ bây giờ!
Bài tập tổng hợp — Máy tính học phí!
Kết hợp phép tính và f-string để tạo một chương trình thực tế:
# Thông tin học sinh ten = "Trần Thị Lan" so_buoi = 20 # số buổi học gia_1_buoi = 150000 # 150.000đ/buổi giam_gia = 0.1 # giảm 10% # Tính toán tong_tien = so_buoi * gia_1_buoi so_tien_giam = tong_tien * giam_gia phai_tra = tong_tien - so_tien_giam # In hóa đơn print(f"{'='*35}") print(f" HÓA ĐƠN HỌC PHÍ - {ten.upper()}") print(f"{'='*35}") print(f" Số buổi học : {so_buoi} buổi") print(f" Tổng tiền : {tong_tien:,}đ") print(f" Giảm giá : -{so_tien_giam:,}đ") print(f" Phải trả : {phai_tra:,}đ") print(f"{'='*35}")
===================================
HÓA ĐƠN HỌC PHÍ - TRẦN THỊ LAN
===================================
Số buổi học : 20 buổi
Tổng tiền : 3,000,000đ
Giảm giá : -300,000đ
Phải trả : 2,700,000đ
===================================
HÓA ĐƠN HỌC PHÍ - TRẦN THỊ LAN
===================================
Số buổi học : 20 buổi
Tổng tiền : 3,000,000đ
Giảm giá : -300,000đ
Phải trả : 2,700,000đ
===================================
🧩 Kiểm tra nhanh!
Bạn đã nắm vững Chapter 3 chưa?
10 % 3 cho kết quả bao nhiêu?→ 1 (phần dư)
"Ha" * 3 cho kết quả gì?→ "HaHaHa"
Cách viết f-string đúng là gì?
→ f"Xin chào {ten}"
→ f"Xin chào {ten}"
Hàm nào đếm độ dài chuỗi?
→ len()
→ len()